GMINA ROZOGI

Podsumowanie projektu Interreg VI-A Litwa-Polska 2021-2027                 

Nr LTPL00325

 Most między kulturami – tradycja wicia palm

Gmina Rozogi (Polska) i Muzeum Etnograficzne Wileńszczyzny (Litwa) zakończyły działania w ramach programu Interreg VI-A Litwa-Polska „Wicie palm – rozwój turystyki kulturowej w celu zachowania lokalnego dziedzictwa kulturowego i poprawy dobrobytu społecznego mieszkańców rejonu wileńskiego (LT) i gminy Rozogi (PL)”. Numer projektu to: LTPL00325.

Całkowity budżet projektu wynosi: 102 974, 40 EUR, z czego dofinansowanie z Unii Europejskiej wynosi: 82 379,52 EUR, a głównym celem jest popularyzowanie tradycji wicia palmy wileńskiej i kurpiowskiej. Unikatowość rzemiosła to wspólna cecha obu społeczności, które mimo dzielącej odległości zachowały bogate, przekazywane z pokolenia na pokolenie techniki rękodzielnicze. Projekt pozwolił nie tylko na wzajemne poznanie tych tradycji, lecz także na stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń między twórcami, wzmacniając ich kompetencje, budując dialog międzykulturowy oraz promując dziedzictwo niematerialne jako istotny element lokalnej tożsamości. Dzięki temu wicie palm – zarówno kurpiowskich, jak i wileńskich – zyskało szerszą rozpoznawalność i stało się inspiracją dla kolejnych działań edukacyjnych i artystycznych.

 

Barwny dialog międzykulturowy

Realizacja projektu przyniosła wymierne efekty i w wielu aspektach przekroczyła nasze oczekiwania. Współpraca między Rozogami a Wileńszczyzną zacieśniła się, nabierając nowych, inspirujących kierunków. Projekt pozwolił odkryć ukryte talenty, rozwinąć potencjał twórczy i pokazał, że kultura ludowa – zarówno kurpiowska, jak i wileńska – jest prawdziwym skarbem, który łączy ludzi ponad granicami.

Jednym z najbardziej barwnych i poruszających wydarzeń był plener malarski, zorganizowany podczas Kiermaszu Rzemiosła Tradycyjnego przy malowniczym stawie dworu Houwaltów w Mejszagole. Pod kierunkiem instruktorki Bożeny Naruszewicz powstawały niezwykłe kompozycje: obrazy przedstawiające palmy wileńskie i anioły niosące ten barwny symbol Wileńszczyzny.

Efektem pleneru była wystawa 20 prac oprawionych w piękne ramy, zaprezentowana po stronie litewskiej podczas listopadowej konferencji. Powstał również folder dokumentujący cały proces twórczy. Warto podkreślić, że podczas pleneru w Rozogach twórcy sięgnęli także po motywy palm kurpiowskich, a powstałe obrazy wzbogacą zasoby nowo utworzonej izby w miejscowości Klon.

Wystawa będzie prezentowana na Wileńszczyźnie i w Polsce, dzięki czemu wiele osób przekona się, że drzwi do świata sztuki są zawsze otwarte.

Ambasadorska misja palmy

Zwieńczeniem projektu była międzynarodowa konferencja „Palma – ambasadorka regionu”, która pokazała, jak bogata i wielowątkowa jest tradycja wicia palm. Prelegenci przybliżyli zarówno inspiracje twórcze (Skirmantė Vaitkevičiūtė), wyjątkowe palmy z różnych zakątków świata (prof. Gustaw Juzala-Deprati), jak i tajniki skręcania palmy kurpiowskiej, o których opowiedziała Justyna Ostrowicka.

Nie zabrakło również historii i doświadczeń zespołu folklorystycznego „Cicha Nowinka”, który od trzydziestu lat z pasją promuje sztukę tworzenia palm wileńskich (prelekcja Janiny Norkūnienė). Ważnym punktem konferencji była prezentacja dr Grażyny Gołubowskiej dotycząca procesu akcesji tradycji wicia palmy wileńskiej na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Ramutė Kraujalienė, prezes Stowarzyszenia Twórców Ludowych Litwy, przedstawiła działania wspierające twórczynie, a podsumowania projektu Interreg dokonał przedstawiciel strony litewskiej.

Wicemer Samorządu Rejonu Wileńskiego, Edyta Tamošiūnaitė, podkreśliła, jak istotne jest, że palma wielkanocna stała się przedmiotem debaty naukowej:
to już nie tylko element świąt, lecz symbol dziedzictwa kulturowego, pamięci o wspólnych korzeniach oraz most łączący regiony, które z dumą pielęgnują tę tradycję.

W poszukiwaniu swojego motywu życia

Konferencja była także okazją do refleksji nad niematerialnym dziedzictwem, rolą tradycji w budowaniu tożsamości oraz nad koniecznością ochrony i twórczego rozwijania unikatowych technik rzemiosła. Na uczestników – pracowników kultury z gminy Rozogi i Wileńszczyzny – czekała niespodzianka: warsztaty motywacyjne „Mój motyw życia” prowadzone przez doświadczonego coacha Waldemara Chmielewskiego.

Choć projekt dobiegł końca, to jego efekty będą widoczne jeszcze przez długi czas, a współpraca nie zostanie przerwana.

Nowe dziedzictwo – Izba Palm Pogranicza

Po stronie polskiej, w miejscowości Klon, powstała Izba Palm Pogranicza Mazursko-Kurpiowskiego i Wileńszczyzny – miejsce, które gromadzi, chroni i prezentuje wspólne tradycje regionów. Izbę wyposażono w pięć nowoczesnych urządzeń multimedialnych, które wzbogacają zwiedzanie o filmy, prezentacje i interaktywne treści.

Opracowano także ofertę edukacyjną skierowaną do szkół, turystów i mieszkańców oraz przygotowano wirtualny szlak dziedzictwa kulturowego palm wielkanocnych, który umożliwia poznawanie tradycji obu regionów bez względu na odległość. „Ten projekt jest dowodem na to, że kiedy spotykają się ludzie pełni pasji, otwartości i wrażliwości na kulturę, powstają rzeczy wyjątkowe. Wspólnie stworzyliśmy przestrzeń dialogu, współpracy i twórczej wymiany, która będzie procentować przez lata. Dziękuję wszystkim partnerom, twórcom, uczestnikom i mieszkańcom obu stron granicy. Mam głębokie przekonanie, że palma – symbol odrodzenia i jedności – pozostanie ambasadorką naszych wspólnych działań i przyjaźni, którą udało nam się umocnić.” — powiedziała Paulina Mikołajczyk, kierownik projektu.